علي بن حسين انصارى شيرازى

314

اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )

جگر زايل كند و صاحب فلاحه گويد اگر يك ورق از وى بچينند و رها نكنند كه بر زمين افتد و خلف اذن نگاه دارند چندانكه شراب خورند مست نشوند و گويند چوب درخت وى بياويزند در موضعى كه طفل در آن موضع خسبد اگر در خواب ترسد ديگر نترسد و ورق وى چون بپزند با سركه و بدان مضمضه كنند درد دندان را سودمند بود و بدل غار سيسنبر بود به وزن آن صاحب مخزن الادويه مىنويسد : بيونانى وانيسور و سقليموس و نزد اهل شام زند و به فارسى باهشتان و بفرنگى لاورس نامند و آن درختى است عظيم و تا هزار سال مىماند و اهل يونان آن را بسيار احترام مىنمايند لاتين LAURIS NOBILIS فرانسه LAURIER انگليسى RAY - TREE ابو ريحان در صيدنه مىنويسد : غار بلغت رومى دافنيدوس گويند و بيونانى دفانوس و دفنيقوتون و گويند و به زبان لاتينى لاوروا و روغن او را بپارسى دهمست گويند . . . غاغاطى محبرطاغيطوس است و گفته شد غاريقون دو نوع بود نر و ماده و بهترين آن بود كه ماده بود كه بغايت سفيد و املس بود و زود متفتت شود و غاريقون بايد كه سفيد و سست بود و سبك و آنچه تر بود بد باشد و طبيعت آن گرم بود در اول و خشك بود در دويم و وى محلل و مقطع اخلاط غليظ و مفتح سده بود و ورمها را سود دارد و عرق النسا و ورم سپرز را با سكنجبين موافق بود و وى بخاصيتى منقى فضول دماغ و اعصاب بود شربتى از وى يك دانك و نيم تا نيم درم بود و صرع و ربو و نفث دم از سينه و قرحه شش و يرقان و ورم سپرز را نافع بود و مسهل اخلاط غليظ مختلف بود مانند سودا و بلغم و اختناق رحم را سود دهد و تبهاى كهن چون پيش از نوبت تب با شراب بياشامند و ضماد كردن بر گزندگى گزندگان كه زهر ايشان سرد بود سود بخشد و شيخ الرئيس گويد وى بخاصيت ترياق بود همه زهرها را بريزاند و درد پشت كه از خلطى خام بود سودمند بود و چون با انيسون بخورند دردها كه در اندرون بود و سبب آن سردى بود نافع بود و اگر با اندكى جندبيدستر استعمال كنند قولنج ثقلى و بلغمى و جميع آن الا ايلاوس بگشايد و گويند چون با خود دارند عقرب آن‌كس را نگزد و در استعمال كردن بايد كه بفريال مويى بمالند تا فرورود و بكوبند و آنچه سياه بود بد باشد و كشنده بود و خناق آورد و مداواى كسى كه آن خورده باشد بقى و آب گرم كنند و شير تازه و مجموع مداواى كه در كندش گفته شود و بدل وى در مسهل بلغم به وزن آن تربد بود و دو دانك آن افتيمون و ده‌يك آن خربق سفيد بود و جالينوس گويد بدل آن نيم وزن آن فرفيون بود صاحب مخزن الادويه مىنويسد : غاريقون چيزى است شبيه به بيخ پوسيده اشجار سالى خورده كهنهء پوسيده مانند درخت انجير و امثال آن و يا ريشهء پوسيده گشته بسبب تعفن آنهاست لاتين POLYPORUS OFFICINALIS فرانسه AGARIC BLANC انگليسى LARCHAGARIC غالالوطا باقلى قبطى بود و گفته شد غاليه شيخ الرئيس گويد اورام صلب نرم گرداند و اگر در روغن خيرى يا روغن حب البان بگدازند و در گوش چكانند درد زايل كند بوئيدن آن مصروع را نافع بود و صداع سرد را ساكن كند چون در شراب حل كنند و بخورد كسى دهند مست گردد بغايت و بوئيدن وى مفرح دل بود و وى جهت درد رحم سرد به خود برگرفتن سود دهد و ورمهاى بلغمى صلب بگدازاند و حيض براند و اختناق رحم را نافع بود و آبستنى را يارى دهد در مخزن الادويه تركيب غاليه را چنين مىنويسد : غاليه از ادويهء مركبه قديمه است كه گفته‌اند از مخترعات جالينوس و اصل آن مركب از عنبر و حصى لبان و روغن به آن سه جزو و عرقهاى خوشبوست پس جهت اعراض و اغراض ديگر عود هندى و مسك و رامسك و لادن و امثال اينها اضافه مىكنند